🛡️ فصل ۸ - قسمت ۱: شنود شبکه (Network Sniffing)

مفاهیم Sniffing، روش‌های Passive و Active، آنالیزور سخت‌افزاری و MAC Flooding

۱. مفهوم شنود (Sniffing) چیست؟

Sniff فرآیندی است که در آن به مانیتورینگ و ضبط کلیهٔ بسته‌های داده‌ای در شبکه پرداخته می‌شود. فرآیند Sniff معمولاً با ابزارهای مربوط به آن انجام می‌شود.

در واقع Sniff یک استراق سمع است که در سطح شبکه‌های کامپیوتری اتفاق می‌افتد. توجه داشته باشید که تعداد زیادی از پورت‌های سوییچ شبکه باز هستند! هر فردی در یک محیط شبکه‌ای یکسان می‌تواند با یک کابل، به شبکهٔ شما متصل شود.

💡 مثال ساده:

تصور کنید در یک اتاق عمومی هستید و همه افراد با صدای بلند با تلفن صحبت می‌کنند. شما می‌توانید یک گوشی بردارید و بدون اینکه کسی متوجه شود، به صحبت‌های همه گوش دهید. در شبکه، Sniffer همان گوشی است که تمام بسته‌های داده‌ای (صحبت‌ها) را روی شبکه ضبط می‌کند.

۲. پروتکل‌های آسیب‌پذیر در برابر Sniffing

پروتکل‌هایی که اطلاعات آن‌ها به صورت Clear Text (متن ساده و بدون رمزنگاری) منتقل می‌شود، در حملات Sniff آسیب‌پذیر خواهند بود.

اطلاعات حساس قابل استخراج:
  • Syslog Traffic (ترافیک لاگ‌ها)
  • Telnet Passwords (پسوردهای تلنت)
  • Router Configuration (تنظیمات روتر)
  • FTP Passwords (پسوردهای FTP)
  • DNS Traffic (ترافیک DNS)
  • Email Traffic (ترافیک ایمیل)
  • Web Traffic (ترافیک وب در HTTP)
  • Chat Sessions (جلسات چت)
نکته امتحانی:

هر پروتکلی که از کلمه S (Secure) در نام خود استفاده می‌کند (مانند HTTPS، SSH، SFTP)، معمولاً در برابر Sniff امن است. پروتکل‌هایی مثل Telnet، HTTP و FTP در برابر Sniff کاملاً آسیب‌پذیر هستند.

۳. یک Sniffer چگونه کار می‌کند؟

Sniffer به وسیلهٔ کارت شبکهٔ یک سیستم که در مُد بی‌قاعده «promiscuous mode» قرار دارد، تمامی اطلاعات ردو بدل شده روی شبکه را شنود می‌کند.

💻 نکته فنی (Promiscuous Mode):

در حالت عادی، کارت شبکه (NIC) فقط بسته‌هایی را دریافت می‌کند که آدرس MAC مقصد آن‌ها، MAC کارت شبکه خودش باشد. اما در حالت Promiscuous Mode، کارت شبکه تمام ترافیک‌های عبوری از شبکه را دریافت کرده و به سیستم‌عامل تحویل می‌دهد. به این حالت "مد بی‌قاعده" یا "شنودگر" می‌گویند.

در تصاویر، حمله‌ای نشان داده شده که در آن مهاجم (Attacker) با استفاده از تکنیک‌هایی مانند ARP Poisoning یا MAC Flooding، سوییچ را مجبور می‌کند تا مانند یک هاب (Hub) عمل کند. سپس کارت شبکه خود را در حالت Promiscuous قرار داده و تمام بسته‌های عبوری را می‌بیند.

۴. انواع روش‌های Sniffing

فرآیند Sniff به دو روش اصلی Passive و Active انجام می‌پذیرد:

Passive Sniffing (شنود غیرفعال)
  • به معنی Sniff از طریق هاب (Hub) است.
  • در هاب، کلیهٔ ترافیک Broadcast می‌شود.
  • این روش شامل مانیتورینگ بسته‌های ارسال‌شده در سطح شبکه، بدون ارسال حتی یک بستهٔ اضافی است.
  • در شبکه‌ای که در آن از هاب استفاده می‌شود، کلیهٔ سیستم‌ها قادر به مشاهدهٔ تمامی ترافیک شبکه خواهند بود و نفوذگر به راحتی می‌تواند ترافیک را Sniff کند.
  • نکته: امروزه، دیگر از هاب در شبکه استفاده نمی‌شود و به جای آن از سوییچ استفاده می‌کنند.
Active Sniffing (شنود فعال)
  • به معنی Sniff در شبکه‌هایی است که از سوییچ استفاده می‌کنند.
  • شامل تزریق بسته‌های مختلف در داخل شبکه است.
  • انواع آن عبارتند از:
    • Spoofing Attack (جعل هویت)
    • ARP Poisoning (مسمومیت ARP)
    • DNS Poisoning (مسمومیت DNS)
    • DHCP Attack (حمله DHCP)
    • MAC Flooding (سرریز جدول MAC)

۵. آنالیزور سخت‌افزاری و پورت SPAN

تجزیه‌گر سخت‌افزاری پروتکل (Hardware Protocol Analyzer)

دستگاهی است که داده‌های عبوری از یک شبکه را تحلیل و بررسی می‌کند. این ابزار سیگنال‌های شبکه را بدون ایجاد تغییر در آن‌ها دریافت کرده و هدف آن نظارت بر ترافیک شبکه و شناسایی فعالیت‌های مشکوک یا مخرب است. این دستگاه بسته‌های داده را رمزگشایی کرده و محتوای آن‌ها را بر اساس قوانین از پیش‌تعیین‌شده تحلیل می‌کند.

پورت SPAN (Switched Port Analyzer)

یک پورت اختصاصی روی سوییچ است که برای اتصال آنالیزورهای شبکه (مانند Sniffer یا IDS) استفاده می‌شود. این پورت یک کپی از تمام ترافیک عبوری از سوییچ را به دستگاه متصل ارسال می‌کند.

⚠️ هشدار امنیتی

اگر یک مهاجم بتواند به پورت SPAN متصل شود، می‌تواند به کل شبکه نفوذ کرده و تمام ترافیک را شنود کند!

۶. جدول CAM و آدرس MAC

هر سوییچ دارای یک جدول به نام CAM (Content Addressable Memory) است. جدول CAM اطلاعات مربوط به آدرس‌های MAC را که به پورت‌های فیزیکی سوییچ متصل هستند، در خود ذخیره می‌کند. این اطلاعات برای ارسال Unicast توسط سوییچ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ساختار جدول CAM شامل موارد زیر است:

vlan MAC Add Type Learn Age Ports
255 00d3.ad34.123g Dynamic Yes 0 Gi5/2
5 as23.df45.45t6 Dynamic Yes 0 Gi2/5

۷. حمله MAC Flooding

MAC Flooding شامل پر کردن جدول CAM سوییچ با آدرس‌های MAC جعلی است. زمانی که جدول CAM در یک سوییچ پر شود (Overflow)، سوییچ رفتار خود را تغییر داده و مانند یک هاب عمل می‌کند.

در این حالت، سوییچ اطلاعات را به تمام پورت‌های خود ارسال می‌کند (Broadcast). این کار سبب می‌شود که نفوذگر بتواند ترافیک شبکه را به راحتی Sniff کند. حتی باعث می‌شود که جدول CAM در سوییچ‌های متصل به آن هم پر شود.

💻 ابزار Macof

ابزار macof یکی از ابزارهای مبتنی بر لینوکس است که بخشی از مجموعهٔ ابزار Dsniff به شمار می‌آید. این ابزار قادر است تا ۱۵۵,۰۰۰ آدرس MAC جعلی را در دقیقه ارسال کند و جدول CAM را سرریز کند.

۸. اقدامات متقابل (Port Security)

برای مقابله با حملات سطح MAC (مانند MAC Flooding)، باید از قابلیت Port Security در سوییچ‌های سیسکو استفاده کرد. این قابلیت اجازه می‌دهد تا تعداد آدرس‌های MAC مجاز روی هر پورت محدود شود.

دستورات پیکربندی Port Security در سوییچ Cisco:

switchport port-security
switchport port-security maximum 1 (1-3072)
switchport port-security violation restrict
switchport port-security aging time 2
switchport port-security aging type inactivity
snmp-server enable traps port-security trap-rate 5
💡 نکته:

با تنظیم maximum 1 فقط یک آدرس MAC به هر پورت اجازه اتصال دارد. اگر مهاجم سعی کند MACهای جعلی ارسال کند، سوییچ جلوی آن را گرفته و پورت را غیرفعال (Violation) می‌کند.

📝 آزمون چندگزینه‌ای (۶ سوال)

گزینه صحیح هر سوال را انتخاب کنید. پاسخنامه تشریحی در انتهای صفحه قرار دارد.

۱. مفهوم Sniffing در شبکه به چه معناست؟
۲. کدام یک از پروتکل‌های زیر در برابر حملات Sniff آسیب‌پذیر است؟
۳. برای اینکه کارت شبکه یک سیستم بتواند تمام ترافیک عبوری از شبکه را دریافت کند، باید در چه حالتی قرار گیرد؟
۴. تفاوت اصلی بین Passive Sniffing و Active Sniffing در چیست؟
۵. در حمله MAC Flooding، چه اتفاقی برای سوییچ می‌افتد؟
۶. بهترین راهکار برای مقابله با حمله MAC Flooding در سوییچ‌های سیسکو چیست؟

🔑 پاسخنامه تشریحی

۱. پاسخ صحیح: ب) مانیتورینگ و ضبط تمام بسته‌های داده‌ای عبوری در شبکه

توضیح: طبق تعریف اسلایدها، Sniff فرآیند مانیتورینگ و ضبط کلیه بسته‌های داده‌ای در شبکه است (یک نوع استراق سمع در سطح شبکه).

۲. پاسخ صحیح: ج) Telnet

توضیح: پروتکل Telnet اطلاعات را به صورت Clear Text (بدون رمزنگاری) منتقل می‌کند و در برابر Sniffing کاملاً آسیب‌پذیر است. در مقابل، HTTPS، SSH و SFTP همگی از رمزنگاری استفاده می‌کنند.

۳. پاسخ صحیح: ب) Promiscuous Mode

توضیح: برای اینکه کارت شبکه بتواند تمام ترافیک شبکه را دریافت کند (نه فقط بسته‌های مربوط به خودش)، باید در حالت Promiscuous Mode (مد بی‌قاعده) قرار گیرد. این حالت پایه‌ای برای کار Snifferهاست.

۴. پاسخ صحیح: الف) Passive در هاب (Hub) و Active در سوییچ (Switch) استفاده می‌شود.

توضیح: در Passive Sniffing از هاب استفاده می‌شود (که ترافیک را Broadcast می‌کند). اما در Active Sniffing که در شبکه‌های سوییچی انجام می‌شود، مهاجم باید با تزریق بسته (مثل ARP Poisoning یا MAC Flooding) ترافیک را به سمت خود بکشاند.

۵. پاسخ صحیح: ج) جدول CAM پر شده و سوییچ مانند یک هاب عمل می‌کند (Broadcast).

توضیح: با پر شدن جدول CAM توسط MACهای جعلی (MAC Flooding)، سوییچ دیگر نمی‌داند هر MAC روی کدام پورت است. بنابراین برای ارسال بسته، آن را به تمام پورت‌ها (Broadcast) ارسال می‌کند؛ دقیقاً مثل رفتار یک هاب. این کار به مهاجم اجازه شنود (Sniffing) می‌دهد.

۶. پاسخ صحیح: ب) استفاده از قابلیت Port Security و محدود کردن تعداد MAC مجاز در هر پورت

توضیح: قابلیت Port Security در سوییچ‌های سیسکو با تنظیم حداکثر تعداد MAC مجاز در هر پورت (مثلاً ۱ عدد)، اجازه نمی‌دهد که مهاجم هزاران MAC جعلی ارسال کرده و جدول CAM را پر کند. در صورت تخلف، پورت به حالت Violation رفته و بسته می‌شود.

بازگشت به فهرست